शिका · प्रकाशित

मेसेजिंग अॅप्सवरील स्टॉक टिप घोटाळे ट्रेडर्सना कसे फसवतात

मोफत ग्रुप, नफ्याचे स्क्रीनशॉट, एक "व्हीआयपी" योजना आणि पैसे काढू न देणारे अॅप. हा सापळा टप्प्याटप्प्याने कसा काम करतो आणि पैसे भरण्यापूर्वी कोणालाही कसे तपासावे, ते येथे वाचा.

  • Saras Research Team

    AUTHOR

    संशोधन आणि विश्लेषण. F&O आणि जोखमीबद्दल लेखन.


व्हीआयपी योजनेसाठी पैसे भरण्याचा दबाव आणणारी ग्रुप चॅट दाखवणारा फोन, ज्यावर घोटाळा म्हणून खूण केली आहे

याची सुरुवात सहसा तुम्ही न मागितलेल्या एका मेसेजने होते. एखादी अनोळखी व्यक्ती तुम्हाला मेसेजिंग अॅपवरील एका ग्रुपमध्ये जोडते. ग्रुपचे नाव आत्मविश्वासपूर्ण असते, त्यात हजारो सदस्य असतात आणि शेअर "टिप्स" सतत येत असतात. काही दिवसांतच ग्रुपमधील लोक नफ्याचे स्क्रीनशॉट पोस्ट करू लागतात आणि अॅडमिनचे आभार मानतात.

या ग्रुपमध्ये पैसे गमावणारे बहुतेक लोक निष्काळजी नसतात. हा घोटाळा टप्प्याटप्प्याने रचलेला असतो आणि प्रत्येक टप्पा असा तयार केला जातो की पुढचा टप्पा सामान्य वाटावा.

सापळा कसा रचला जातो

1. मोफत ग्रुप

पहिले काही आठवडे काहीही खर्च येत नाही. अॅडमिन दिवसाला काही शेअर्सची नावे पोस्ट करतो, बहुतेक वेळा असे मोठे, नामांकित शेअर्स जे तसेही वर-खाली होतच असतात. त्यातील काही वाढतात आणि चर्चा फक्त त्यांचीच होते. तोटा झालेले शेअर्स गुपचूप विसरले जातात किंवा डिलीट केले जातात.

चॅटमध्ये वाहवा करणारे अनेक "सदस्य" प्रत्यक्षात त्याच लोकांनी चालवलेली बनावट अकाउंट्स असतात. ग्रुप सक्रिय आणि यशस्वी दिसावा हेच त्यांचे काम असते.

2. पुरावा

मग येतात स्क्रीनशॉट: नफा-तोट्याच्या स्क्रीन, बँक क्रेडिट, "खूश सदस्यांचे" मेसेज. यातील एकाचीही खातरजमा करता येत नाही. ते एडिट करणे सोपे असते आणि इतर ग्रुपमधून कॉपी करणेही सोपे असते.

3. व्हीआयपी योजना

एकदा तुमचा ग्रुपवर विश्वास बसला की, तुम्हाला "शुअर-शॉट" शेअर्सची नावे देणाऱ्या सशुल्क "व्हीआयपी" किंवा "प्रीमियम" ग्रुपमध्ये बोलावले जाते. हे शुल्क नोंदणीकृत कंपनीला नव्हे, तर वैयक्तिक UPI ID किंवा बँक खात्यात भरले जाते. कोणताही करार नसतो, नोंदणी क्रमांक नसतो आणि पैसे परत मिळवण्याचा कोणताही मार्ग नसतो.

4. पंप अँड डंप

व्हीआयपी ग्रुपमध्ये मेसेज बदलतात. मोठ्या शेअर्सऐवजी तुम्हाला "बातमी येण्यापूर्वी" एखादा छोटा, कमी व्हॉल्यूम असलेला शेअर, उदाहरणार्थ XYZ Ltd, खरेदी करायला सांगितले जाते. हजारो सदस्य एकाच वेळी खरेदी करतात आणि भाव उसळतो.

ग्रुप चालवणाऱ्या लोकांनी आधीच कमी भावात खरेदी केलेली असते. सदस्य खरेदी करत असताना ते विकून टाकतात. ते थांबले की खरेदी आटते आणि भाव पुन्हा कोसळतो, अनेकदा सुरुवातीच्या भावापेक्षाही खाली. शेअर्स सदस्यांच्या गळ्यात पडतात.

अशा प्रकारे काम करणाऱ्या ग्रुपवर SEBI ने कारवाई केली आहे, ज्यात बाजारातून बंदी घालण्याचाही समावेश आहे.

5. बनावट ट्रेडिंग अॅप

नव्या प्रकारात शेअर बाजारालाच बाजूला ठेवले जाते. तुम्हाला "ट्रेडिंग अॅप" डाउनलोड करण्यासाठी किंवा IPO किंवा ब्लॉक डीलमध्ये खास प्रवेश असलेले "इन्स्टिट्यूशनल अकाउंट" उघडण्यासाठी एक लिंक पाठवली जाते. हे अॅप अधिकृत अॅप स्टोअरवर नसते, किंवा ते एखाद्या खऱ्या अॅपसारखे दिसण्यासाठी त्याची नक्कल करते.

अॅपमध्ये तुमचे पैसे वेगाने वाढताना दिसतात. मग तुम्ही पैसे काढण्याचा प्रयत्न करता. अचानक आधी "टॅक्स", "सर्व्हिस फी" किंवा "अनलॉक शुल्क" भरावे लागेल असे सांगितले जाते. प्रत्येक पेमेंटनंतर नवीन मागणी येते. नफा कधीच खरा नव्हता, आणि अकाउंटही खरे नव्हते.

6. रिकव्हरी कॉल

लोकांचे पैसे गेल्यानंतर एक नवीन मेसेज येतो: कोणीतरी स्वतःला वकील, पोलीस अधिकारी किंवा "रिकव्हरी एजंट" म्हणवून घेतो आणि शुल्क घेऊन पैसे परत मिळवून देण्याचा दावा करतो. हा तोच घोटाळा आहे, दुसऱ्यांदा.

सावध लोकही का फसतात

  • इतर लोक जिंकत आहेत असे वाटते. अकाउंट्स बनावट असली तरी, आभाराच्या मेसेजनी भरलेली सक्रिय चॅट पुराव्यासारखी वाटते.
  • पहिला फायदा खरा असतो. सुरुवातीच्या टिप्स बहुतेक वेळा तसेही वाढत असलेल्या मोठ्या शेअर्सच्या असतात, त्यामुळे विश्वास नशिबावर उभा राहतो.
  • नेहमीच एक डेडलाइन असते. "फक्त 10 जागा शिल्लक", "10:30 च्या आधी खरेदी करा". दबावामुळे तपासायला वेळच मिळत नाही.
  • सगळे अधिकृत दिसते. बनावट प्रमाणपत्रे, उसने घेतलेले लोगो, एखाद्या नामांकित गुंतवणूकदाराचा फोटो, ब्रोकरसारखी दिसणारी वेबसाइट.
  • पैसे आधीच खर्च झालेले असतात. व्हीआयपीसाठी पैसे भरल्यानंतर चूक झाली हे मान्य करणे कठीण जाते, म्हणून लोक ते पैसे "परत मिळवण्यासाठी" पुन्हा पैसे भरतात.

धोक्याची चिन्हे

यापैकी कोणतीही एक गोष्ट दिसली, तर थांबा:

  • निश्चित किंवा "गॅरंटीड" परताव्याचे, किंवा "नो लॉस" ट्रेडचे आश्वासन.
  • SEBI नोंदणी क्रमांक नसणे, किंवा दिसणाऱ्या नावाशी न जुळणारा क्रमांक.
  • वैयक्तिक UPI ID किंवा वैयक्तिक बँक खात्यात पेमेंट.
  • अधिकृत अॅप स्टोअरऐवजी लिंकवरून इन्स्टॉल करावे लागणारे अॅप.
  • तुमचे ट्रेडिंग लॉगिन, OTP किंवा PIN शेअर करायला, किंवा कोणालातरी "तुमच्या वतीने ट्रेड" करू द्यायला सांगणे.
  • स्वतःचेच पैसे काढण्यापूर्वी भरावे लागणारे शुल्क.
  • हे गुप्त ठेवायला किंवा कुटुंबाशी चर्चा न करायला सांगणे.

पैसे भरण्यापूर्वी किंवा कोणतीही कृती करण्यापूर्वी कसे तपासावे

  1. SEBI नोंदणी क्रमांक विचारा. शुल्क घेऊन शेअर्सच्या शिफारसी देणाऱ्या प्रत्येकाने संशोधन विश्लेषक (Research Analyst) किंवा गुंतवणूक सल्लागार (Investment Adviser) म्हणून SEBI कडे नोंदणी करणे बंधनकारक आहे. त्यांचा क्रमांक प्रत्येक मेसेजवर आणि त्यांच्या वेबसाइटवर असायला हवा.
  2. स्वतः तपासा. sebi.gov.in वरील नोंदणीकृत मध्यस्थांच्या यादीत नाव किंवा क्रमांक शोधा. नाव, श्रेणी आणि तारखा जुळतात का ते तपासा.
  3. फक्त व्हेरिफाइड हँडलद्वारेच पैसे भरा. 1 ऑक्टोबर 2025 पासून SEBI-नोंदणीकृत मध्यस्थ "@valid" हँडल असलेल्या UPI ID द्वारे पेमेंट स्वीकारतात. पैसे भरण्यापूर्वी तुम्ही SEBI च्या वेबसाइटवरील SEBI Check टूलने कोणताही UPI ID, QR कोड किंवा बँक खाते तपासू शकता.
  4. फक्त नोंदणीकृत ब्रोकरचे अधिकृत अॅप वापरा. ते अधिकृत अॅप स्टोअरवरून किंवा ब्रोकरच्या स्वतःच्या वेबसाइटवरून डाउनलोड करा. तुमचे शेअर्स तुमच्या नावावरील डिमॅट खात्यात असतात, आणि एक्सचेंज व डिपॉझिटरी तुमच्या ट्रेड्स आणि होल्डिंग्सबद्दल तुम्हाला मेसेज पाठवतात. असे कोणतेही मेसेज येत नसतील, तर ते "अकाउंट" खरे नाही.
  5. तुमचे लॉगिन, OTP किंवा PIN कधीही शेअर करू नका. कोणत्याही खऱ्या सल्लागाराला किंवा ब्रोकरला त्यांची गरज नसते.

जर तुम्ही आधीच फसला असाल

  • पैसे भरणे थांबवा. कोणताही खरा प्लॅटफॉर्म तुमचेच पैसे मोकळे करण्यासाठी पैसे मागत नाही.
  • लगेच तक्रार करा. राष्ट्रीय सायबर क्राइम हेल्पलाइन 1930 वर कॉल करा, किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा. जितक्या लवकर तक्रार कराल, तितकी पैसे फ्रीज होण्याची शक्यता जास्त.
  • तुमच्या बँकेला कळवा तुम्ही केलेल्या पेमेंट्सबद्दल.
  • सगळे जपून ठेवा: चॅटचे स्क्रीनशॉट, फोन नंबर, UPI ID, पेमेंटच्या पावत्या आणि अॅप्सची नावे.
  • रिकव्हरीच्या ऑफरकडे दुर्लक्ष करा, विशेषतः कोणी स्वतःहून तुमच्याशी संपर्क साधला असेल तर.
  • SCORES द्वारे SEBI कडे तक्रार करा, जर ती व्यक्ती किंवा फर्म SEBI-नोंदणीकृत असल्याचा दावा करत असेल.

थोडक्यात

खरा संशोधन विश्लेषक तुम्ही तपासू शकाल असा नोंदणी क्रमांक दाखवतो, व्हेरिफाइड चॅनेलद्वारे पेमेंट घेतो आणि कधीही परताव्याचे आश्वासन देत नाही. तुम्ही कोणालाही फॉलो करत असाल, आधी त्यांना तपासा. त्याला दोन मिनिटे लागतात, आणि तुम्ही कधीही विकत घ्याल असे हे सर्वात स्वस्त संरक्षण आहे.


हे पान शिक्षणासाठी आहे, सल्ला नाही. गोष्टी कशा चालतात ते हे समजावते. हे कोणत्याही सिक्युरिटीची किंवा कृतीची रेकमेंडेशन करत नाही.